shakhes-nahayi

انواع نقشه ها از نظر محتوا

طبقه بندی نقشه ها از نظر محتوایی

نقشه های مسطحاتی یا پلانی متری

یکی از انواع نقشه ها نقشه مسطحاتی می باشد و به نقشه هایی گفته می شود که فقط موقعیت مسطحاتی عوارض را (X,Y) عوارض را نشان می دهند.

نقشه های توپوگرافی

در این نوع نقشه ها علاوه بر نشان دادن وضعیت مسطحاتی عوارض زمین، وضعیت ارتفاعی نقاط، نیز توسط خطوط تراز و نقاط ارتفاعی نشان داده می شود.

این گونه نقشه ها دارای کاربرد وسیعی بوده و در کلیه مراحل مطالعاتی و عملیاتی طرح های مختلف عمرانی به کار می روند.

نقشه های املاک یا کاداستر

کاداستر از کلمه کاتاستیکن به معنای دفتر یادداشت است. در طول زمان در زبان لاتین به کاپتاستروم تبدیل شده است. در حال حاضر در زبان های اروپایی به نظام و روندی اطلاق می شود که طی آن اندازه، موقعیت، نوع مالکیت، کاربری و غیره برای کلیه املاک کشور تعیین می شود.

کاداستر مجموعه ای نظام مند از اطلاعات درباره املاک در یک کشور یا یک منطقه است، که برپایه نقشه برداری آن املاک و محیط آنها قرار گرفته است.

این املاک به صورتی منظم و پیوسته به کمک شناسه واحد و منحصر به فردی شناسایی می شودند. شکل، ابعاد املاک، مشخصه هر قطعه روی نقشه های بزرگ مقیاس نشان داده می شود.

نقشه های دریایی

از اهداف هیدروگرافی و بررسی وضعیت توپوگرافی کف دریاها می توان به این موارد اشاره کرد:

  • تعیین مناطق عبور بی ضرر برای عبور و مرور کشتی ها
  • بررسی میزان لایروبی
  • موقعیت علائم ناوبری
  • تعیین جنس بستردریا
  • ترسیم خطوط جزر و مد
  • تعیین عمق آب

نقشه های ساختمانی

هدف بررسی و نحوه پیاده کردن محور ساختمان ها و تاسیسات وابسته به آنها و نیز کنترل عملیات ساختمانی می باشد.

نقشه مسیر

این نوع نقشه انواع جاده ها و راه آهن و ارتباط با آنها را نسبت به هم نشان می دهد.

این نوع نقشه برداری به منظور طراحی و محاسبات مربوطه و پباده کردن مسیرها از قبیل جاده ها، راه آهن ها، خطوط انتقال نیرو، گاز، برق و غیره مورد استفاده قرار می گیرد.

نقشه معدن

این نقشه ها برای ارائه تونلها، تاسیسات زمینی، معادن و غیره مورد استفاده قرار می گیرند. از روی این نقشه ها مثلا می توان حجم مواد معدنی در یک منطقه را بدست آورد.

نقشه های برجسته پلاستیکی

این نقشه ها در واقع همان نقشه های توپوگرافی هستند که برروی برگهای پلاستیک چاپ شده و به کمک ماشین های مخصوص برحسته شده اند.

این گونه نقشه ها بیشتر جنبه نمایشی، فانتزی و آموزشی دارند.

نقشه های ویژه یا خاص

نقشه هایی هستند که برای مقاصد خاص تهیه می گردند.

نقشه های معمولی را غالبا می توان با افزودن پاره ای اطلاعات به نقشه های ویژه تبدیل نمود. این گونه نقشه ها در انواع بسیاری تهیه می گردند که نمونه ای از این نقشه ها در زیر آورده شده است:

  • نقشه هوانوردی
  • نقشه تقسیمات کشوری
  • نقشه مرزی
  • نقشه هواشناسی
  • نقشه نظامی و غیره

راهنمای نقشه(لژاند نقشه)

برای رفع مشکل پیاده کردن عوارض با اندازه های دقیق شان با توجه به مقیاس نقشه از لژاند نقشه استفاده می شود.

به عنوان مثال ابعاد عارضه ای مانند درخت و یا چاه در روی نقشه خیلی کوچک خواهد شد، لذا از علائم قراردادی جهت نمایش این قبیل عوارض در روی نقشه استفاده می شود.

این علائم قراردادی در راهنمای نقشه(معمولا در سمت چپ نقشه بوده و منظور از آن آشنایی استفاده کنندگان از علائم و نشانه هایی است که در متن نقشه آمده است) آورده می شوند.

گردآورنده:

هادی اصغری

2

انواع تجهیزات نقشه برداری

امروزه به لطف فناوری‌های نوین، نقشه برداری با استفاده از تجهیزات پیشرفته و کاملا مجهز انجام می شود که در این مقاله قصد داریم به معرفی انواع تجهیزات نقشه برداری بپردازیم.

تحول بنیادین در تولید و عرضه تجهیزات نقشه برداری

 بعد از فراز و نشیب های فراوان و نیاز روز افزون جامعه بشری در استفاده از این تجهیزات شاهد تحول بنیادین در تولید و عرضه لوازم نقشه برداری هستیم.

به گونه ای که هر سال مدل های مختلفی از دوربین نقشه برداری و تجهیزات نقشه برداری جهت سهولت و افزایش سرعت کار نقشه بردار به بازار عرضه می گردد.

پیشرفت چشمگیر در این زمینه را میتوان از سال ۲۰۰۰ میلادی به بعد عنوان کرد.

مهترین و پرکاربرد ترین تجهیزات نقشه برداری عبارتند از:

ترازیاب ها

دوربین های تئودولیت

دوربین های توتال استیشن

انواع جی چی اس ها

مترهای لیزری

ترازلیزری

سه پایه

منشور

شاخص ترازیاب

متر

شاقول

ژالن

انواع تراز

ژالن گیر

شیب سنج

قطب نما

در زیر به توضیح مختصری در مورد برخی از این تجهیزات می پردازیم.

ترازیاب

ترازیاب از تجهیزات نقشه برداری است که جهت تعیین اختلاف ارتفاع بین دو یا چند نقطه نسبت به هم و یا نسبت به یک سطح مبنا در نقشه برداری و یا ساخت و ساز استفاده می گردد.

 ترازیاب ها در صنایع مرتبط با ساخت و ساز و نقشه برداری و به منظور استقرار نقاط تراز و کنترل ارتفاعات بکار گرفته می شوند.

 بطور کلی، یک ترازیاب از یک تلسکوپ، یک تراز و غالباً یک سه پایه برای سوار شدن دستگاه روی آن تشکیل شده است.

تئودولیت

دوربین تئودولیت یکی دیگر از تجهیزات نقشه بردای می باشد که به نام های ( دوربین مهندسی، دوربین زاویه‌ سنج طول‌یاب ) نیز معروف است.

این وسیله که به شکل یک دوربین می باشد، برای اندازه گیری زوایای افقی و قائم استفاده می شود.

دوربین های تئودولیت یا همان زاویه یاب از لحاظ ساختار به دو دسته دیجیتال و آنالوگ (مکانیکی ) تقسیم می شوند.

لمب افقی دوربین تئودولیت شبیه به یک نقاله، از صفر تا 360 درجه و یا 400 گراد در جهت افقی بین سه نقطه روی زمین، شبیه ساعت درجه بندی شده است.

توتال استیشن

توتال استیشن که یکی از مهمترین تجهیزات نقشه برداری می باشد درواقع تئودولیتی است که زاویه ها و فاصله هارا به طور همزمان اندازه گیری می کند.

این دوربین ها از ترکیب دو دوربین نیوو و تئودولویت به دست می‌آید. با استفاده از دوربین توتال می‌توان هم زمان به اندازه گیری ارتفاع، زاویه و فاصله افقی پرداخت.

توتال استیشن متشکل از یک تئودولیت الکترونیکی و یک فاصله یاب الکترونیکی (EDM) است که برای قرائت فواصل مایل از دستگاه به یک نقطه معین مورد استفاده قرار می گیرد.

توتال استیشن ها براساس کشور سازنده
  • سوئیسی : که عبارتنداز Leica و …
  • ژاپن : که عبارتند از Sokkisha , Nikon , Fojiko , Pentax , Nestle و …
  • چین : که عبارتند از Sanding  , Boif , Foif , Cttc  , Dade و …
  • آمریکایی :که عبارتنداز  Trimble و …

جی پی اس

سیستم موقعیت‌یاب جهانی یا جی‌پی‌اس (Global Positioning Systems)، نیز یکی از پرکاربردترین تجهیزات نقشه برداری می باشد که یک سیستم راهبری و مسیریابی ماهواره‌ای است و از شبکه‌ای با حداقل ۲۴  ماهواره تشکیل شده است.

جی‌پی‌اس، سامانه‌ای است که به کمک ماهواره‌ها جهت یابی می‌‌کند.

ماهواره‌هایی که هرکدام در مدارهای خود به دور زمین می چرخند؛ این ماهواره‌ها با ایستگاه‌های ویژه‌ای بر روی زمین در تماس اند و همواره موقعیت آن‌ها در فضا مشخص است.

در واقع اساس کار این سامانه، فرستادن سیگنال‌های رادیویی با فرکانس بالا و به طور مداوم است که زمان و مکان ماهواره را نسبت به زمین مشخص می‌‌کند و یک گیرنده جی‌پی‌اس روی زمین، با گرفتن این اطلاعات از سه ماهواره یا بیشتر، آن‌ها را پردازش می‌‌کند و موقعیت کاربر را در هر نقطه زمین، در هر ساعتی از شبانه روز و در هر وضعیت آب و هوایی به او نشان می‌‌دهد.

جی پی اس ها به سه دسته دستی، دو فرکانسه و مولتی فرکانسه تقسیم می شوند.

مترلیزری

متر لیزری فاصله‌یابی است که برای اندازه گیری دقیق از پرتو لیزر و عدسی استفاده می‌کند.

طریقه کارکرد این وسیله بدین صورت است که یک پالس متمرکز از نور را روی محل مورد نظر انداخته و زمان بازتاب آن را محاسبه می‌کند. در واقع این متر زمان بین تابش و بازتاب نور را اندازه گیری کرده و به فاصله تبدیل می‌کند.

گردآورنده:

هادی اصغری